نویسنده الهه پورحسین ماناگذر

آخرین ایستادگی؛ خانه‌ای در سایه‌ی گنبد نیلی

سال ۱۳۹۰، طرحی به نام《توسعه ۵۷ هکتاری》 آرام‌ آرام ریشه‌های محله‌ای کهن را از دل خاک بیرون کشید؛ طرحی برای گسترش، اما به بهای فراموشی.

خانه‌ها فروریختند، کوچه‌ها خاموش شدند، و صداها؛ صداهایی که روزی نبض شهر بودند. در هیاهوی ماشین‌آلات گم شدند. اعتراض شد، اما در ازدحام آجر و آهن، پژواکش هم گم شد. محدوده‌ای که امروز «خیابان ۹ دی» نام دارد، زمانی در دل بافت قدیمی شیراز می‌تپید  همان‌جا که این خانه هنوز ایستاده بود. نه به قدرت دیوارهایش، بلکه به رسم خاطره‌هایی که هنوز در دیوارهایش به تنگ آمده بودند.

خانه‌ای اما، هنوز ایستاده؛ نه از جنس سنگ، بلکه از جنس خاطره. در سایه‌ی گنبدی نیلی، ساکت و مقاوم، به تماشای قرنی ایستاده که دیگر نیست.

در دل خاکِ همین ویرانه‌ها، آثاری پیدا شد؛ کوزه‌ها، دیوارها، ردپای زندگی‌هایی مدفون. شاید تاریخ با زبان خاموشی‌اش فریاد می‌زند: من هنوز زنده‌ام.

شاید روزی برسد که به جای ویرانی، با مهربانی به این خاک بازگردیم. و شاید این خانه، آخرین بازمانده، فانوسی شود برای یافتن ریشه‌ها همان‌هایی که زیر خاک، بی‌صدا نفس می‌کشند. زیر خاک اما زنده… اینجا، جایی‌ست که قرن‌ها پیش، صدای زندگی می‌پیچید. جایی که هر آجر، هر کوزه، و هر پله، بخشی از قصه‌ی شیراز بود.

امروز، دست‌هایی آرام خاک را کنار می‌زنند، نه برای ساختن آینده، بلکه برای شنیدن گذشته.

در سکوت این محوطه، خاک سخن می‌گوید… و خانه‌ای، هنوز ایستاده؛ نه فقط بر دیوارهای فرسوده‌اش، بلکه بر شانه‌های خاطره، هویت، و ریشه.

هم اکنون کاوش‌های باستان‌شناسی در ایستگاه متروی شاهچراغ شیراز با سرپرستی استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه هنر شیراز آغاز شده است. این کاوش‌ها در چهار ترانشه در حال انجام است و به کشف آثار معماری مسکونی دوره پهلوی انجامیده، از جمله خانه‌هایی با حیاط مرکزی، آشپزخانه، انباری و حیاط؛ مصالح به‌کار رفته شامل آجر، ملات گل، و در برخی نقاط گچ یا آهک است. یافته‌های منقول نیز قطعات سفالی ساده و لعاب‌دار را دربر می‌گیرد.این پروژه فرصتی ارزشمند برای پژوهش‌های باستان‌شناسی در بافت تاریخی شیراز فراهم کرده است.

/پایان